In dit artikel wordt uitgelegd wat netcongestie is, waardoor het ontstaat, waar en wanneer het voorkomt en welke maatregelen organisaties kunnen inzetten, waarbij HETTA energie ondersteunt bij het inzichtelijk maken van impact en oplossingsrichtingen.
Wat is netcongestie?
Er is sprake van netcongestie wanneer het elektriciteitsnet op specifieke momenten onvoldoende transportcapaciteit heeft voor gelijktijdige afname of teruglevering. Dit betekent dat het net lokaal of regionaal overbelast raakt, waardoor nieuwe of zwaardere aansluitingen kunnen worden vertraagd en teruglevering van opwek tijdelijk beperkt kan worden.
Netcongestie is geen algemene storing, maar een capaciteitsprobleem dat vooral zichtbaar wordt op piekmomenten in vraag en aanbod. In Nederland neemt het elektriciteitsverbruik toe door elektrificatie van processen, groei van laadinfrastructuur en een verschuiving van fossiele brandstoffen naar elektriciteit. Tegelijkertijd groeit de opwek uit zon en windenergie, waardoor het patroon van aanbod veranderlijker is.
Wanneer verbruik, opwek en netcapaciteit niet meer goed op elkaar aansluiten, ontstaat transportschaarste. Netbeheerders signaleren dit en nemen maatregelen om leveringszekerheid te borgen, terwijl ook netuitbreiding en netverzwaring worden voorbereid.
De verschillende vormen van netcongestie
Het verschil tussen afnamecongestie en invoedingscongestie zit in de richting van de elektriciteitsstroom die wordt beperkt. In beide gevallen is sprake van onvoldoende transportcapaciteit, maar de gevolgen voor aansluitingen en projecten verschillen per type.
Netbeheerders zetten congestiemanagement en investeringsprogramma’s in om deze knelpunten te verminderen, maar structurele netuitbreiding vraagt doorgaans een lange doorlooptijd.
Afnamecongestie
Bij afnamecongestie is er onvoldoende capaciteit om extra elektriciteitsverbruik mogelijk te maken. Dit beperkt uitbreiding van verbruik, bijvoorbeeld door groei van productie, elektrificatie of extra laadinfrastructuur.
Invoedingscongestie
Bij invoedingscongestie is er onvoldoende capaciteit om opgewekte elektriciteit terug te leveren aan het net. Dit komt vooral voor bij toenemende duurzame opwek, zoals zonnepanelen op bedrijfsdaken of lokale opwekprojecten, waarbij teruglevering kan worden beperkt of afgeregeld.
Waardoor ontstaat netcongestie op het elektriciteitsnet?
Netcongestie ontstaat wanneer de beschikbare transportcapaciteit van het elektriciteitsnet onvoldoende is om gelijktijdige vraag en opwek van elektriciteit te verwerken. Dit kan optreden bij hoge afname, bijvoorbeeld door elektrificatie en groei van verbruik, maar ook bij pieken in duurzame opwek.
Regionale concentraties van vraag of opwek versterken deze knelpunten, terwijl netuitbreiding vaak achterblijft door lange doorlooptijden. In deze context ondersteunt HETTA energie organisaties bij het inzichtelijk maken van de impact van netcongestie op hun aansluiting en het verkennen van maatregelen om binnen bestaande netcapaciteit te blijven opereren.
Hoog-, midden- en laagspanningsnet: waar is het risico op netcongestie het grootst?
Netcongestie kan zich voordoen op verschillende niveaus van het elektriciteitsnet. Het risico en de gevolgen verschillen per netniveau, afhankelijk van de functie van het net en de aard van vraag en opwek die erop is aangesloten.
- Hoogspanningsnet: verbindt regio’s en grote productie-eenheden. Congestie komt hier minder vaak voor, maar kan grote impact hebben wanneer transport tussen regio’s beperkt raakt.
- Middenspanningsnet: verbindt het hoogspanningsnet met bedrijven, industrieterreinen en grotere opwek. Hier is het risico op netcongestie momenteel het grootst, vooral door groei van bedrijvigheid, laadinfrastructuur en duurzame opwek.
- Laagspanningsnet: bedient woningen en kleinere bedrijven. Congestie ontstaat hier vooral door lokale pieken, bijvoorbeeld door zonnepanelen, warmtepompen en elektrisch laden.
Hoewel netcongestie op alle niveaus kan voorkomen, ligt het grootste structurele risico momenteel op het middenspanningsnet. Dit net vormt een cruciale schakel tussen opwek en verbruik, waardoor beperkingen hier direct gevolgen hebben voor zakelijke aansluitingen en uitbreidingsplannen.
Waar treedt netcongestie op?
Netcongestie treedt in Nederland vooral op in regio’s waar de vraag naar elektriciteit en de opwek sneller groeien dan het elektriciteitsnet kan volgen. Het gaat daarbij om lokale en regionale knelpunten, niet om een landelijk uniform probleem.
Beperkingen komen veel voor op bedrijventerreinen met groeiende industrie, logistiek en datacenters, en in gebieden met een hoge concentratie duurzame opwek. Ook in woon- en gemengde gebieden in Nederland kan netcongestie ontstaan door de combinatie van elektrisch laden, warmtepompen en decentrale opwek.
De gevolgen van netcongestie
Netcongestie leidt voor aansluitingen en projecten vaak tot wachttijden, aanvullende voorwaarden of beperkingen in beschikbaar vermogen. Hierdoor kunnen uitbreiding, elektrificatie en verduurzaming niet altijd worden gerealiseerd binnen de gewenste planning.
Voor projecten met duurzame opwek kan congestie betekenen dat teruglevering wordt beperkt, met directe impact op opbrengsten en businesscases. In de praktijk vraagt dit om aanpassingen in ontwerp, fasering of inzet van flexibiliteit.
Daarnaast kan netcongestie operationele knelpunten veroorzaken, bijvoorbeeld in productie, logistiek of laadinfrastructuur. HETTA energie ondersteunt organisaties bij het inzichtelijk maken van deze gevolgen en het verkennen van maatregelen om binnen bestaande netcapaciteit te blijven opereren.
Maatregelen tegen netcongestie
Netcongestie kan worden verminderd door het elektriciteitsnet slimmer te benutten, pieken te beperken en flexibiliteit te vergroten binnen de bestaande aansluiting. Welke maatregelen mogelijk zijn, verschilt per locatie, type congestie en tijdvak. Vaak gaat het om een combinatie van tijdelijke en structurele oplossingen. Mogelijke maatregelen tegen netcongestie zijn:
- Netuitbreiding/verzwaring: structurele oplossing waarbij het elektriciteitsnet wordt uitgebreid of verzwaard. Effectief, maar met lange doorlooptijden.
- Slimmer benutten van het elektriciteitsnet: beter afstemmen van vraag en aanbod door inzicht, monitoring en actieve aansturing van installaties.
- Verbruik sturing: beperken of prioriteren van gelijktijdig vermogen om piekbelasting te voorkomen binnen contractvermogen.
- Load shifting: verbruik verschuiven naar momenten waarop meer ruimte beschikbaar is op het net.
- Slim laden van elektrische voertuigen: het laadvermogen afstemmen op beschikbare netcapaciteit en andere bedrijfsprocessen.
- Energieopslag: energieopslag inzetten in de vorm van batterij opslag systemen om pieken te dempen en energie op gunstige momenten op te slaan of te gebruiken.
- Curtailment:curtailment is het tijdelijk beperken van opwek of teruglevering, eventueel via congestiemanagement.
- Collectieve oplossingen: collectieve samenwerkingen zoals een energiehub op bedrijventerreinen om capaciteit efficiënter te verdelen.
Dé oplossing voor netcongestie: energie opslag systemen
Een energie opslag systeem (EOS) biedt organisaties de mogelijkheid om flexibiliteit te creëren binnen de bestaande netaansluiting. Door energie lokaal op te slaan en gericht in te zetten, kunnen piekbelastingen worden beperkt, processen beter worden afgestemd op beschikbare capaciteit en de impact van netcongestie worden verminderd.
HETTA energie ondersteunt bedrijven en organisaties bij het analyseren van energiestromen, het ontwerpen van passende systemen en de integratie met bestaande installaties en energiemanagement. Zo wordt energieopslag ingezet als onderdeel van een samenhangende en toekomstbestendige oplossing voor netcongestie.
Veelgestelde vragen over netcongestie
Hoe weet een organisatie of er netcongestie speelt op de locatie?
Netcongestie is vaak herkenbaar aan beperkingen vanuit de netbeheerder, zoals wachttijden voor aansluitingen, beperkingen in teruglevering of voorwaarden bij verzwaring. In combinatie met eigen meetdata, met name inzicht in piekbelasting en gelijktijdig vermogen, kan worden vastgesteld of het net op de locatie knelt.
Wat is het verschil tussen netcongestie en een stroomstoring?
Netcongestie is een tekort aan transportcapaciteit, terwijl een stroomstoring een onderbreking is van de levering door een storing in infrastructuur of componenten. Bij congestie is het net aanwezig en functioneel, maar kan het niet alle gelijktijdige vraag of alle gelijktijdige invoeding verwerken. Bij een storing is de levering daadwerkelijk onderbroken.
Wat betekent netcongestie voor een nieuwe of zwaardere aansluiting?
Netcongestie kan betekenen dat een nieuwe aansluiting of een verzwaring niet direct beschikbaar is, of alleen onder specifieke voorwaarden kan worden gerealiseerd. In gebieden met transportschaarste kunnen wachttijden ontstaan en kan het nodig zijn om projecten te faseren of alternatieve maatregelen te nemen om binnen de bestaande capaciteit te blijven. Dit kan impact hebben op investeringsplannen, elektrificatie en uitbreiding van bedrijfsactiviteiten.
Wat betekent netcongestie voor teruglevering van zonne-energie of andere opwek?
Bij netcongestie kan teruglevering tijdelijk worden beperkt of afgeregeld, omdat het net onvoldoende ruimte heeft om opgewekte elektriciteit te transporteren. Door opwek beter af te stemmen op lokaal verbruik kunnen de gevolgen worden beperkt.
Welke maatregelen hebben het snelst effect bij netcongestie?
Maatregelen die piekbelasting verminderen, zoals verbruikssturing, load shifting en slim laden, hebben meestal het snelst effect. Deze oplossingen kunnen binnen de bestaande aansluiting worden toegepast en bieden snel meer grip op gelijktijdig vermogen.
